Ba mũi tấn công và cô setter năm nhất: Arizona State quật ngã Stanford

Stanford dẫn 24-23 ở set ba. Chỉ một điểm nữa là trận đấu kéo sang set bốn, áp lực dồn hết về phía đội khách. Tôi ngồi ở khán đài San Luis Obispo, nơi ghế trống nhiều đến mức tiếng bóng nảy trên sàn gỗ nghe rõ hơn tiếng người, và thay vì bám theo đường bóng, tôi để mắt đến hàng ghế kỹ thuật của Arizona State. Không ai đứng dậy. Không ai gào. Elle Mottola, setter năm nhất, cúi đầu nói vài câu với hai chủ công rồi bước vào vòng xoay. Ba pha bóng sau đó, Sun Devils khép set 26-24. Chung cuộc 25-19, 25-21, 26-24 — một cú quét sân trước đội số 8 toàn quốc.

Điều tôi mang về từ đêm đó không phải tỷ số, mà là cách Arizona State thắng: không có một ngôi sao gánh đội, mà có ba mũi tấn công cùng lúc. Trong bóng chuyền nữ đại học Mỹ, nơi một chủ công xuất sắc thường đủ để định đoạt trận đấu, sự phân tán ấy là một lựa chọn chiến thuật có chủ đích, và nó đã đánh bại một trong những chương trình lừng danh nhất của làng bóng chuyền nữ sinh viên.

Stanford bước vào trận với vị trí số 8 toàn quốc. Danh tiếng còn nguyên, nhưng phong độ thì không: đội bóng này đã thua 3 trong 4 trận gần nhất. Sau trận, họ chỉ còn một quãng nghỉ ngắn trước khi gặp Santa Clara rồi Cal Poly. Arizona State thì ngược lại — xếp hạng 12, nhưng đang trên đà đi lên rõ rệt. Dưới thời huấn luyện viên JJ Van Niel, đội đã có 20 chiến thắng trước đối thủ được xếp hạng trong 4 mùa, 6 trong số đó trước các đội top 10. Mùa trước, họ lập kỷ lục chương trình với 8 trận thắng đội có thứ hạng. Mùa này, chỉ vài tuần sau khi giải khởi tranh, họ đã có 4 trận như vậy — một nửa chặng đường của cả một kỷ lục.

Đây là giai đoạn phi hội nghị của mùa giải NCAA, thời điểm các đội dùng để thử nghiệm đội hình, xây dựng chỉ số RPI và tích lũy chiến thắng chất lượng cho suất dự vòng loại cuối mùa. Một trận thắng trước đội số 8 nằm đúng vào loại tài sản quý giá nhất của giai đoạn này. Bối cảnh rộng hơn cũng đáng chú ý: mùa này chứng kiến khá nhiều cú lật kèo trước các đội được xếp hạng, đến mức Vanderbilt cũng vừa có chiến thắng đầu tiên trước một đối thủ nằm trong bảng xếp hạng. Sự ngang bằng ấy khiến mỗi trận thắng chất lượng càng trở nên đắt giá.

Cỗ máy của Arizona State vận hành bằng ba cái tên. Aniya Clinton, chủ công đã tốt nghiệp đại học, ghi 15 điểm với hiệu suất tấn công .522 — con số thuộc hàng xuất sắc. Noemie Glover dẫn đầu đội với 126 điểm kill cả mùa. Una Vajagic, người chuyển đến từ Wisconsin trong mùa hè, có 124 điểm kill và trong trận này còn góp cả những pha cứu bóng hai chữ số lẫn một điểm giao bóng ăn trực tiếp. Ba người, ba mối đe dọa ở ba khu vực khác nhau trên lưới. Hàng chắn đối phương không thể dồn người vào một điểm, và đó chính là cơ chế đánh bại một khối chắn mạnh.

Người đứng sau sự phân phối ấy là Elle Mottola. Một setter năm nhất, cao chưa tới 1m85, vừa lập kỷ lục cá nhân với 45 đường kiến tạo — trận thứ hai trong mùa cô đạt mốc 40+. Với một cầu thủ chưa đầy 20 tuổi, việc điều hành một hàng công cân bằng ở đẳng cấp này là điều hiếm thấy, và nó biến cô thành tâm điểm trong câu chuyện của cả mùa giải.

Stanford có Jordyn Harvey. Đêm đó, Harvey ghi 18 điểm — cao nhất trận — với hiệu suất .455, một màn trình diễn mà bất kỳ chủ công nào cũng mong có. Nhưng nó không đủ. Khi một tay đập phải gánh gần như toàn bộ hàng công, hàng chắn đối phương chỉ cần khóa chặt cô ấy trong những vòng xoay then chốt. Set một là hình ảnh thu nhỏ: Arizona State ghi 15 điểm kill, Stanford chỉ 10. Sự chênh lệch ấy không đến từ đẳng cấp cá nhân, mà từ số lượng mũi tấn công có thể lên tiếng.

Thêm vào đó là hàng chắn. Arizona State có tổng cộng 12 pha chắn bóng trong trận, và con số đó giải thích vì sao Stanford không thể tạo ra chuỗi điểm khi Harvey bị đẩy về hàng sau. Bóng chuyền hiện đại thắng bằng hai thứ: phân phối và phòng ngự ở lưới. Arizona State có cả hai. Set ba là bằng chứng rõ nhất — đội bị dẫn đến sát mép thua, rồi bùng lên với 22 điểm kill chỉ trong một set. Muốn bùng nổ ở thời điểm căng nhất, đội bóng phải có nhiều hơn một phương án ghi điểm.

Có một điều tôi muốn nói thẳng, vì đã có quá nhiều lời khen dành cho chữ cân bằng. Ba mũi tấn công không có nghĩa là san đều. Trong trận này, chỉ riêng Clinton và Glover đã chiếm khoảng 31,5 điểm trên tổng số điểm được ghi lại của đội — tức gần một nửa. Đây là sự phân tán tương đối so với Stanford, chứ không phải một hàng công phẳng lì. Nói cách khác: Arizona State mạnh vì có ba mối đe dọa, nhưng vẫn phụ thuộc vào hai người gánh chính. Khác biệt với đối thủ nằm ở chỗ mối đe dọa thứ ba là có thật, chứ không phải để trang trí.

Và có một vấn đề về số liệu mà tôi buộc phải nêu, vì với người làm nghề xác minh, con số phải khớp. Bản báo cáo ghi Clinton và Glover đóng góp 31,5 trên 65 điểm của Arizona State. Nhưng một chiến thắng 25-19, 25-21, 26-24 đồng nghĩa đội ghi 76 điểm. Con số 65 không khớp với tỷ số. Có thể nó chỉ một tiêu chí thống kê con, hoặc đó là lỗi sao chép. Với người đã từng đọc sai tên cầu thủ ba lần trong một buổi phát sóng trực tiếp và phải xem lại băng ghi hình suốt đêm, tôi học được một điều: một cái tên đọc sai ba lần vẫn là một câu chuyện đúng, nếu mình chịu nghe kỹ. Nhưng con số thì không có quyền mơ hồ.

Điều đáng lưu ý thứ hai là tính bất ổn của Arizona State. Trước giải đấu San Luis Obispo này, họ từng mở màn một giải khác bằng thất bại trước UC Davis — đội không được xếp hạng. Một đội có thể quật ngã số 8 nhưng cũng có thể gục trước một đối thủ vô danh thì đang có trần cao nhưng sàn thấp. Với một setter năm nhất cầm trịch, sự dao động ấy là hệ quả tất yếu của quá trình trưởng thành. Trong làng bóng chuyền nữ, tôi học được rằng một đội bóng không chết trên sân, nó chết khi không còn ai kể câu chuyện của nó.

Ngày 18 tháng 9, Arizona State gặp Cal Poly. Nếu họ thắng gọn gàng, đó là bằng chứng cho một bản lĩnh đang định hình. Nếu họ chật vật, câu chuyện đội bóng đang lên sẽ phải viết lại.

Vajagic đến Tempe từ Wisconsin trong mùa hè. Chợ chuyển nhượng là nơi các câu chuyện được định giá, và mùa hè là kỳ chợ đông nhất. Nhưng giá trị của một thương vụ không nằm ở tờ hợp đồng, mà ở chỗ nó ghép vào hệ thống như thế nào. Ở Arizona State, nó ghép vào một cỗ máy ba mũi, đứng sau một cô gái 18 tuổi biết giữ bình tĩnh khi tỷ số là 24-23.

Phim tài liệu thể thao không phải để trả lời ai thắng, mà để hỏi vì sao người ta yêu đến vậy. Đêm ở San Luis Obispo, điều đáng nhớ không phải cú quét sân, mà là khoảnh khắc một setter năm nhất cúi đầu trước khi bước vào vòng xoay — và cả hàng ghế dự bị im lặng đặt niềm tin vào cô ấy.