HLV Dušan Alimpijević: 'Dù không phải Beşiktaş, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn xứng đáng có ba đội dự EuroLeague'

Trước trận chung kết Cúp Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ lần thứ 39, HLV Dušan Alimpijević không nói về pressing, không nói về khoảng cách tam giác. Ông chọn một chủ đề lớn hơn: tương lai của cả nền bóng rổ Thổ Nhĩ Kỳ. “Thậm chí nếu không phải chúng tôi, Thổ Nhĩ Kỳ nên có ba đội ở EuroLeague”, chiến lược gia người Serbia của Beşiktaş tuyên bố trong buổi họp báo trước màn so tài với Fenerbahçe. Với người theo dõi bóng rổ châu Âu lâu năm, câu nói này không đơn thuần là lời khích lệ tinh thần. Nó là một phát biểu về quản trị giải đấu, về cách EuroLeague phân phối suất tham dự, và về vị thế của một thị trường đang đổ tiền ngày càng nhiều vào môn thể thao này. Presidential Cup, hay Cúp Tổng thống, là trận siêu cúp mở đầu mùa giải bóng rổ Thổ Nhĩ Kỳ. Theo truyền thống, trận đấu quy tụ nhà vô địch giải quốc nội và đội giành cúp quốc gia. Vì được tổ chức sớm, gần như không đội nào có đủ thời gian chuẩn bị. Alimpijević thừa nhận điều đó không chút né tránh. Ông nói: “Vẫn còn rất sớm trong mùa giải, việc chuẩn bị chưa hoàn tất, phong độ mong muốn chưa đạt được. Những gì chúng ta có thể thấy là cá tính được thể hiện trên sân”. Ông còn nói “bóng rổ hay nhất, đẹp nhất sẽ không được trình diễn” trong trận đấu này. Beşiktaş bước vào trận đấu với tư cách kẻ thách thức. Đối thủ Fenerbahçe là đội bóng có bề dày, từng nhiều lần góp mặt ở các trận chung kết, và theo mô tả của chính Alimpijević, “thực sự xứng đáng nhận được sự tôn trọng lớn”. Việc ông dành những lời lẽ như vậy trước một trận derby không phải ngẫu nhiên. Nó vừa là phép lịch sự, vừa là cách hạ nhiệt sức nóng, vừa đặt kỳ vọng về phía đối thủ. Điều đáng chú ý là ông nhắc đến “4-5 trận chung kết” giữa hai đội. Tôi không xác nhận được chính xác con số này từ nguồn ban đầu; có thể nó chỉ số trận chung kết mà cá nhân ông từng dự, hoặc của câu lạc bộ. Tôi từng bị đốt bởi một nguồn, và từ đó tôi học cách đốt lại tin giả bằng ba lần xác minh. Với một thông tin như thế, cách an toàn là coi nó như ước lượng, không phải sự thật đã kiểm chứng. Tuy nhiên, giá trị thực sự của bài phát biểu này không nằm ở trận chung kết. Nó nằm ở câu: “Thổ Nhĩ Kỳ nên có ba đội ở EuroLeague, kể cả nếu không phải chúng tôi”. Để hiểu câu này, cần nhìn vào cấu trúc EuroLeague. Khác với NBA, EuroLeague không vận hành theo kiểu giải đấu kín hoàn toàn. Thành phần tham dự được quyết định bởi sự kết hợp giữa giấy phép dài hạn, suất mời theo mùa, và một vài tiêu chí thể thao. Các câu lạc bộ có giấy phép dài hạn, thường gọi là A-license, gần như được đảm bảo suất đá mùa này qua mùa khác. Số còn lại phải trông chờ vào wild card, do ban điều hành cấp theo quyết định, không phải theo thành tích là chính. Nếu Beşiktaş đang có mặt ở EuroLeague như câu trả lời của Alimpijević gợi ý, cơ chế để đội bóng này vào giải — giấy phép hay lời mời — vẫn chưa được công bố. Điều đó tạo ra một điểm yếu tiềm ẩn rất lớn. Trong lịch sử, hai trụ cột dài hạn của bóng rổ Thổ Nhĩ Kỳ là Fenerbahçe và Anadolu Efes. Cả hai đều có truyền thống, tiềm lực và kết quả ổn định ở cúp châu Âu. Suất thứ ba, nếu có, thường là suất mềm. Alimpijević không nói rõ ông muốn suất đó thành thường trực hay chỉ là lời kêu gọi mở rộng. Nhưng cụm từ “nên có ba đội” nghe giống một yêu cầu về cấu trúc hơn là một mơ ước. Tại sao lại là ba, thay vì hai hay bốn? Lập luận của ông dựa trên ba trụ cột. Thứ nhất, thị trường. Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những thị trường bóng rổ lớn nhất châu Âu; derby Beşiktaş–Fenerbahçe có sức hút truyền thông và doanh thu vé đáng kể. Thứ hai, đầu tư. Alimpijević dẫn yếu tố “đầu tư cho bóng rổ ở một quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ” như một minh chứng cho tham vọng của giới chủ. Thứ ba, tính chính danh. Cụm “kể cả nếu không phải chúng tôi” được chọn rất kỹ. Nó biến một yêu cầu từ một câu lạc bộ thành một lập trường nguyên tắc: không phải Beşiktaş đang xin suất, mà là cả hệ sinh thái bóng rổ Thổ Nhĩ Kỳ xứng đáng được đại diện rộng rãi hơn. Sức hút thương mại của derby Thổ Nhĩ Kỳ là điều EuroLeague không thể bỏ qua. Trong khi các giải đấu châu Âu đang tìm cách tăng giá trị bản quyền truyền hình, việc có thêm một cặp derby lớn ở Istanbul sẽ là tài sản đáng giá. Chính vì vậy, câu chuyện “ba đội” không chỉ nằm ở thể thao mà còn nằm ở doanh thu. Ở góc độ chiến thuật, trận đấu này khó có thể là màn trình diễn đỉnh cao. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu đầu mùa của tôi, siêu cúp thường có nhịp độ chậm, nhiều tranh chấp và ít ý tưởng tấn công. Khi cả hai đội chưa đạt nền tảng thể lực và sự ăn ý, yếu tố quyết định thường là sự quyết tâm và khả năng chịu áp lực. Alimpijević hiểu điều đó. Việc ông nói trước về “cá tính trên sân” không chỉ là động viên cầu thủ; đó là cách quản lý kỳ vọng. Nếu trận đấu xấu, ông đã báo trước. Nếu Beşiktaş thắng nhờ tinh thần, chiến thắng sẽ càng được tô đậm. Ở nhiều nền bóng rổ châu Âu, siêu cúp đầu mùa từng bị coi là trận đấu giao hữu danh nghĩa. Nhưng gần đây, các câu lạc bộ lớn bắt đầu dùng nó như một tín hiệu định vị cho cả mùa giải. Một đội vô địch Cúp Tổng thống sẽ bước vào EuroLeague với tâm thế khác hẳn. Một đội thua cuộc có thể rơi vào khủng hoảng niềm tin, dù trận đấu không mang ý nghĩa quyết định. Chính vì thế, cách Alimpijević hạ thấp kỳ vọng trước trận cũng là một động thái chiến thuật. Ông không cho phép các cầu thủ trẻ bị ám ảnh bởi danh xưng “chung kết”. Ông muốn họ ra sân với tâm lý thoải mái nhất. Nhưng cũng chính lối nói khéo léo đó hé lộ một nỗi lo lớn hơn, chính là sự bấp bênh của Beşiktaş. Khi một đội bóng phải vận động cho một suất “thứ ba” của quốc gia, rất có thể đội bóng đó không tự tin vào tấm vé của mình. Nếu suất hiện tại của Beşiktaş chỉ là wild card, thì lời kêu gọi “Thổ Nhĩ Kỳ nên có ba đội” chẳng khác nào một cách nói lịch sự cho “xin hãy giữ chúng tôi ở lại”. Càng khéo léo bao nhiêu, càng cho thấy vị thế yếu bấy nhiêu. Một đội có giấy phép dài hạn sẽ không cần phải lên tiếng như thế. Một lần bị đốt cháy không đáng sợ; đáng sợ là mình vẫn hành động như kẻ chưa từng va vấp. Với bối cảnh EuroLeague, rủi ro nằm ở chỗ thị trường Thổ Nhĩ Kỳ đầu tư rất nhiều nhưng kết quả của các đội bóng lại không ổn định. Một mùa giải tệ hại của Beşiktaş ở EuroLeague sẽ làm suy yếu chính luận điểm mà Alimpijević đưa ra. Có một sự trớ trêu: để giữ được suất, đội bóng của ông vừa phải giỏi trên sân, vừa phải giỏi vận động bên ngoài sân. Nếu không, những lời lẽ đẹp đẽ về đầu tư và thị trường sẽ không đủ. Trận chung kết Cúp Tổng thống lần thứ 39 vì thế trở thành một cột mốc quan trọng hơn vẻ bề ngoài của nó. Một chiến thắng trước Fenerbahçe sẽ tiếp thêm sức nặng cho câu chuyện “đầu tư đang mang lại kết quả”. Ngược lại, một thất bại bạc nhược sẽ khiến lời kêu gọi của Alimpijević nghe rỗng hơn, dù rằng bản chất của trận siêu cúp không phản ánh nhiều về sức mạnh thực sự của một đội bóng. Ngoài chuyện của Beşiktaş, câu hỏi “ba đội” còn là một bài toán quản trị. EuroLeague không muốn bị biến thành giải đấu của riêng vài quốc gia giàu có. Nếu Thổ Nhĩ Kỳ có suất thường trực thứ ba, tại sao Pháp không thể có suất thứ ba? Tại sao Adriatic hay Đức không được mở rộng? Đây là trò chơi có tổng bằng không. Mỗi suất thêm cho một thị trường đồng nghĩa với việc một thị trường khác mất đi cơ hội. Vì vậy, tuyên bố của Alimpijević rất mạnh về mặt truyền thông, nhưng về mặt hành chính, nó sẽ chạm trán nhiều nguồn cản trở. Trong làn sóng truyền thông, việc một HLV dùng buổi họp báo trước trận siêu cúp để phát biểu về chính sách EuroLeague cho thấy một sự thay đổi trong cách các câu lạc bộ vận động hành lang. Họ không chỉ dựa vào các cuộc gặp sau cánh cửa đóng; họ dùng sức ép công khai từ người hâm mộ. Điều này đặc biệt hiệu quả ở các thị trường lớn, nơi những trận derby như Beşiktaş–Fenerbahçe được truyền hình trực tiếp và tạo ra hàng nghìn bài đăng trên mạng xã hội. Một phát ngôn đúng lúc có thể tạo ra áp lực đủ lớn để ban điều hành phải để tâm. Với Beşiktaş, câu chuyện càng có ý nghĩa hơn vì bóng rổ của đội bóng này không có bề dày châu Âu như Fenerbahçe hay Anadolu Efes. Việc được góp mặt ở EuroLeague đã là một chiến thắng lớn về hình ảnh. Giữ được vị trí lại là chuyện khác. Một mùa giải tệ, một cuộc khủng hoảng tài chính, hay một quyết định hành chính từ EuroLeague cũng có thể khiến Beşiktaş rơi khỏi bản đồ châu lục. Lời kêu gọi của Alimpijević vì thế vừa mang tầm quốc gia, vừa là tiếng nói tự cứu của chính đội bóng. Câu hỏi sau cùng không nằm ở việc Thổ Nhĩ Kỳ có xứng đáng ba suất dự EuroLeague hay không. Câu hỏi ấy gần như chắc chắn có câu trả lời là có nếu nhìn vào thị trường. Vấn đề là liệu một hệ thống quản trị vốn được thiết kế để giữ sự ổn định cho các câu lạc bộ lớn có đủ dũng cảm để chia sẻ quyền lực với một thế lực mới đang nổi lên từ bên ngoài. Alimpijević đã mở một cánh cửa tranh luận bằng một câu nói ngắn. Những trận đấu của Beşiktaş ở EuroLeague mùa này, và quyết định của ban điều hành giải đấu trong những năm tới, sẽ nói lên điều còn lại.