106 mối ghép: khi Marvel Rivals biến bảng xếp hạng thành một bài toán tổ hợp

Trong một buổi tối cuối tháng Chín, tôi ngồi trước hai màn hình trong căn hộ nhỏ ở Thượng Hải. Màn hình bên trái là một trận xếp hạng bậc Kim Cương của Marvel Rivals. Màn hình bên phải là một bảng tính tôi tự lập, đúng 106 dòng, mỗi dòng là một cặp anh hùng có thể ghép kỹ năng với nhau. Người chơi trong trận đấu ấy không chọn nhân vật anh ta thích nhất. Anh ta chờ xem người đồng đội bên cạnh chọn ai, rồi mới bấm chuột. Bốn mươi giây của giai đoạn cấm chọn trôi qua chỉ để trả lời một câu hỏi duy nhất: hai người này có ghép được với nhau hay không.

Có một khoảnh khắc trong trận đó khiến tôi phải dừng lại và ghi chú. Một người chơi chọn Scarlet Witch. Người đồng đội lập tức đổi sang Magneto, và ngay khi cả hai cùng xuất hiện trên sân, thanh kỹ năng của Scarlet Witch sáng lên một màu khác. Cô ta không mạnh hơn vì tay nghề tốt hơn. Cô ta mạnh hơn vì có người đứng cạnh đúng cách.

Đó là lúc tôi hiểu Marvel Rivals đã đổi câu hỏi cốt lõi của thể loại game bắn súng anh hùng. Câu hỏi cũ là "nhân vật nào mạnh nhất". Câu hỏi mới là "cặp đôi nào mạnh nhất". Và câu trả lời cho câu hỏi mới dài tới 106 dòng.

Bối cảnh: một hệ thống tự nhân bản

Marvel Rivals là một game bắn súng anh hùng 6 đấu 6, ra mắt với tư cách đối thủ trực tiếp của Overwatch 2. Điểm khác biệt lớn nhất của nó nằm ở hệ thống Team-Up. Mỗi anh hùng trong game đều sở hữu ít nhất một kỹ năng ghép, và những kỹ năng này chỉ phát huy hết sức mạnh khi có đúng người đồng đội xuất hiện bên cạnh.

Cơ chế vận hành theo hai tầng. Tầng thứ nhất là hiệu ứng cơ bản, luôn tồn tại dù bạn chơi một mình. Tầng thứ hai là hiệu ứng tăng cường, chỉ kích hoạt khi người bạn đồng hành được chỉ định cùng có mặt trên chiến trường. Nói cách khác, một nửa sức mạnh của mỗi anh hùng là miễn phí, nửa còn lại là có điều kiện. Tôi đã kiểm tra lại điểm này nhiều lần trong các trận đấu thực tế, và cách nó vận hành khiến tôi liên tưởng tới những đôi chạy tiếp sức: mỗi người vẫn chạy được một mình, nhưng chỉ khi có người chờ sẵn ở vạch chuyển giao thì tốc độ mới thực sự bung ra.

Mùa giải thứ mười vừa bổ sung The Hood, một nhân vật mới, cùng với các mối ghép riêng của nó. Điều đáng chú ý là nhà phát triển tuyên bố sẽ ra mắt nhân vật mới khoảng mỗi tháng một lần, và mỗi nhân vật mới đều phải đi kèm kỹ năng ghép. Không có ngoại lệ. Đây là một cam kết thiết kế dài hạn, và chính cam kết ấy tạo ra toàn bộ câu chuyện phía sau.

Với hai kỹ năng ghép cho mỗi anh hùng, một đội hình đầy đủ sáu người tạo ra mạng lưới tương tác dày đặc. Khi số lượng anh hùng tăng lên theo từng tháng, số cạnh trong mạng lưới ấy cũng tăng theo. Hiện tại con số đã dừng ở 106 cặp. Sang mùa sau, nó sẽ là 108, rồi 110, và cứ thế.

Sân điền kinh và sân cỏ không xa nhau, chỉ là ít người chịu chạy hết một vòng để thấy.

Phân tích lõi: bài toán cân bằng không có đáp án cuối

Hệ thống Team-Up là đòn bẩy định hình meta mạnh nhất trong Marvel Rivals. Nó biến câu hỏi quen thuộc của thể loại game bắn súng thành một bài toán tổ hợp. Khi bạn thay đổi một cặp ghép, bạn không chỉ thay đổi hai anh hùng, bạn thay đổi toàn bộ chuỗi đội hình xoay quanh cặp đó.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở nhiều bậc xếp hạng khác nhau, từ Bạc đến Tinh Anh, một mẫu hình hiện ra rất rõ. Ở bậc thấp, người chơi chọn nhân vật theo sở thích cá nhân. Ở bậc cao, người chơi chọn nhân vật theo cặp ghép có sẵn trong đội hình. Sự dịch chuyển này không phải do kỹ năng bắn tốt hơn, mà do nhận thức rằng một nửa sức mạnh nằm ở người đứng cạnh.

Hãy lấy ví dụ về các cặp ghép kinh điển. Hulk và Iron Man chia sẻ năng lượng gamma. Rocket Raccoon và Groot bổ trợ cho nhau về cả sát thương lẫn khả năng sống sót. Luna Snow và Namor tạo ra một lớp băng bảo vệ. Thor và Storm cộng hưởng sấm sét. Hawkeye và Black Widow chia sẻ tầm nhìn chiến trường. Mỗi cặp là một hợp đồng nhỏ giữa hai người chơi, ký kết trong im lặng, trước khi trận đấu bắt đầu.

Điều tôi tìm thấy thú vị nhất không nằm ở bản thân từng cặp ghép, mà ở cách chúng tạo ra áp lực lên quyết định của cả đội. Trong một trận đấu 6 đấu 6, nếu hai người chọn một cặp ghép mạnh, bốn người còn lại phải xoay quanh cặp đó. Đội hình trở thành một hệ mặt trời với hai hành tinh lớn ở trung tâm. Ai lệch khỏi quỹ đạo sẽ bị coi là phá đội hình, dù người đó chơi đúng nhân vật sở trường.

Ở đây xuất hiện một bài toán mà tôi gọi là gánh nặng tổ hợp. Với 106 cặp ghép và tốc độ thêm nhân vật mỗi tháng, bề mặt cân bằng của game lớn nhanh hơn bất kỳ đội ngũ cân chỉnh nào có thể theo kịp. Mỗi nhân vật mới không chỉ thêm chính nó vào danh sách, mà còn hồi tố bổ sung hai cạnh mới vào mạng lưới. Một nhân vật mới có thể vô tình nâng trần sức mạnh của một nhân vật cũ ra mắt từ mùa đầu tiên, chỉ nhờ một cặp ghép tình cờ mạnh.

Tôi đã dành thời gian đối chiếu cách các tựa game cùng thể loại xử lý vấn đề tương tự. Overwatch từng cân bằng bằng cách giới hạn anh hùng theo vai trò. Liên Minh Huyền Thoại từng vật lộn với hàng trăm tướng nhưng phần lớn tương tác giữa chúng là tuyến tính, không phải mạng nhện. Marvel Rivals chọn cách khó nhất: mỗi anh hùng mới phải ghép được với anh hùng cũ, và cam kết ấy được tuyên bố công khai.

Người ta không chạy để bỏ ai lại, mà để xem đi cùng nhau được bao xa.

Có một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng mà phần lớn người chơi bỏ qua. Hiệu ứng cơ bản luôn tồn tại nghĩa là một người chơi đơn độc vẫn giữ được giá trị nền. Hiệu ứng tăng cường chỉ kích hoạt khi có bạn đồng hành nghĩa là phần thưởng thật sự nằm ở sự phối hợp. Cách chia hai tầng này làm dịu áp lực cặp ghép, nhưng không xóa bỏ nó. Bạn không bị trừng phạt khi chơi một mình, nhưng bạn bị bỏ lại phía sau khi người khác chơi theo cặp.

Và đây là chỗ tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút, vì nó chạm vào điều tôi luôn tin trong thể thao. Thể thao đỉnh cao không bao giờ chỉ là tổng số của các cá nhân giỏi. Nó là tích số của các cá nhân biết đặt mình đúng chỗ. Novak Djokovic từng nói rằng anh không tập để đánh bóng tốt hơn, mà tập để đọc trận đấu tốt hơn. Trong điền kinh, đội tiếp sức 4x100m của Jamaica phá kỷ lục thế giới không phải vì bốn người chạy nhanh nhất thế giới, mà vì bốn người chuyển gậy mượt nhất thế giới. Marvel Rivals, bằng một hệ thống kỹ năng ghép, đang mô phỏng đúng cái nguyên lý mà điền kinh và bóng đá đã dạy tôi suốt mười lăm năm theo dõi.

Góc nhìn ngược dòng: khi tri thức trở thành vũ khí

Sự thật là, cái đáng sợ nhất của hệ thống 106 cặp ghép không nằm ở việc một cặp nào đó quá mạnh. Cái đáng sợ nằm ở số lượng tri thức người chơi phải nhớ.

106 cặp ghép vượt xa khả năng ghi nhớ phản xạ của một người chơi bình thường. Không ai có thể, trong bốn mươi giây cấm chọn, kịp lục lại toàn bộ 106 cặp trong trí nhớ để tìm ra cặp tốt nhất. Người chơi buộc phải dùng ghi chú, bảng tính, hoặc công cụ hỗ trợ bên ngoài. Chính hướng dẫn gốc mà tôi đọc khuyến nghị người chơi lưu lại danh sách để tra cứu, một lời khuyên nghe có vẻ vô hại nhưng thực chất thừa nhận rằng rào cản tri thức của game đã cao đến mức không thể vượt qua bằng trí nhớ thuần túy.

Tôi đã sai tên Mbappe ba lần, nhưng bóng đá chưa bao giờ sai về sự tử tế. Câu chuyện đó dạy tôi rằng tốc độ là kẻ thù của độ chính xác, và tri thức không được kiểm chứng thì sớm muộn cũng thành sai lầm. Trong Marvel Rivals, việc nhớ nhầm một cặp ghép có thể khiến cả một đội hình sụp đổ.

Đây là lúc rủi ro lớn nhất xuất hiện. Thì ra pressing của Bỉ không chỉ đoạt bóng, nó còn lấy luôn cả niềm tin của đối thủ. Ở Marvel Rivals, hệ thống 106 cặp ghép không chỉ định hình meta, nó còn lấy luôn cơ hội của người mới. Một người chơi vừa vào game phải học 106 cặp ghép chỉ để bắt đầu chơi có ý thức. Rào cản gia nhập ấy biến lợi thế tri thức thành lợi thế thời gian, và lợi thế thời gian, trong thể thao, là thứ khó san lấp nhất.

Các tựa game đối kháng từng giải quyết vấn đề này bằng cách giới hạn số nhân vật trong một trận. Marvel Rivals chọn cách ngược lại: mở rộng vô hạn. Tôi không chắc đó là lựa chọn đúng hay sai về mặt thiết kế. Tôi chỉ chắc rằng nó chuyển trọng tâm cạnh tranh từ tay nghề sang kiến thức, và điều đó có thể đúng với một game dịch vụ sống, nhưng lại là vấn đề với một bộ môn thể thao được phát sóng. Người xem không thể cảm nhận được vì sao một pha bấm chuột tỏa sáng nếu họ không biết cặp ghép phía sau nó.

Góc nhìn ngược dòng thứ hai: cam kết dài hạn như một lời hứa hai lưỡi

Có một điểm mà tôi cho rằng giới phân tích bỏ sót quá lâu. Việc nhà phát triển cam kết không bao giờ ra mắt nhân vật mới mà không có kỹ năng ghép không phải một quy tắc trung tính. Nó là một hợp đồng với người chơi cũ. Nó bảo đảm rằng nhân vật bạn đã đầu tư hàng trăm giờ sẽ không bị vô hiệu hóa bởi một nhân vật mới mạnh hơn. Nhân vật mới sẽ ghép với nhân vật cũ, chứ không xóa sổ nhân vật cũ.

Cam kết ấy bảo vệ giá trị tài sản tinh thần của người chơi lâu năm, và đó là một điều tử tế. Nhưng nó cũng là một xiềng xích thiết kế. Mỗi nhân vật mới buộc phải tìm được chỗ đứng trong mạng lưới hiện có mà không phá vỡ trần sức mạnh. Càng nhiều cặp ghép, càng khó tìm được chỗ đứng trung tính. Nhà phát triển đã tự trói mình vào một bài toán mà độ phức tạp tăng phi tuyến theo thời gian.

Mùa hè im lặng nhất thường giấu những bản hợp đồng ồn ào nhất. Mùa giải thứ mười của Marvel Rivals nhìn bề ngoài chỉ là một nhân vật mới, nhưng bên dưới là cả một cấu trúc đang lớn lên từng tháng. Tôi đã theo dõi nhịp ra mắt nội dung của trò chơi này trong nhiều tháng, và điều tôi nhận thấy là nhịp độ ấy không chỉ để giữ người chơi cũ, mà còn để tạo ra một nền kinh tế nội dung: hướng dẫn, video, bảng xếp hạng cặp ghép, tranh luận cộng đồng. Mỗi cặp ghép mới là một chủ đề mới để bàn tán, một lý do mới để quay lại trò chơi.

Nhưng có một nghịch lý mà tôi không thể bỏ qua. Nếu mỗi tháng một nhân vật mới với hai cặp ghép mới, thì trạng thái cân bằng của game sẽ không bao giờ ổn định đủ lâu để được kiểm chứng bằng dữ liệu thực. Người chơi đang sống trong một thời kỳ điều chỉnh vĩnh viễn. Không ai biết cặp ghép nào thật sự mạnh nhất, vì đến khi cộng đồng kịp trả lời thì mùa giải đã sang trang.

Với một game dịch vụ sống, điều đó có thể là điểm cộng. Với một bộ môn thể thao điện tử muốn xây dựng hệ thống giải đấu công bằng và dễ xem, điều đó là trở ngại. Tôi nhìn các giải đấu điền kinh và thấy một điều thú vị: luật thi đấu ở đó cực kỳ đơn giản, chính vì thế mà khán giả không cần học gì để cảm nhận cuộc đua. Marvel Rivals đang đi theo hướng ngược lại, và tôi không chắc đó là con đường dẫn tới một môn thể thao phổ quát.

Tôi đã sai tên Mbappe ba lần, nhưng bóng đá chưa bao giờ sai về sự tử tế. Tôi nhắc lại điều đó vì nó nhắc tôi rằng sự phức tạp không tự động đồng nghĩa với chiều sâu. Ba mươi hai tấm thẻ trong một bộ bài không làm trò chơi hay hơn. Điều làm trò chơi hay hơn là cách những tấm thẻ ấy nói chuyện với nhau. Marvel Rivals đã tạo ra 106 cuộc trò chuyện. Câu hỏi mở còn lại là liệu có bao nhiêu trong số đó thật sự đáng để lắng nghe.

Rủi ro và cơ hội đan xen

Dựa trên những gì tôi quan sát được, rủi ro lớn nhất của hệ thống này không phải một cặp ghép bị lỗi, mà là sự lan rộng của bề mặt cân bằng. Khi số cặp ghép tăng theo cấp số cộng, khả năng xuất hiện một cặp vô tình quá mạnh cũng tăng theo. Lịch sử game dịch vụ sống cho thấy những cặp đôi bắt buộc phải chọn luôn xuất hiện khi hệ thống ghép bị buộc phải mở rộng nhanh. Điều đó chưa xảy ra với Marvel Rivals ở quy mô đại chúng, nhưng cấu trúc của nó đang mời gọi kịch bản ấy đến.

Ngược lại, hệ thống này cũng tạo ra một cơ hội hiếm: nó thưởng cho người chơi linh hoạt. Một người có bể tướng rộng sẽ luôn tìm được cặp ghép phù hợp trong giai đoạn cấm chọn, trong khi một người chỉ chơi một nhân vật sẽ bị cô lập khi đồng đội không muốn ghép. Trong bối cảnh tuyển trạm tài năng, điều này có nghĩa là các đội chuyên nghiệp sẽ ưu tiên người chơi biết nhiều nhân vật hơn người chơi giỏi một nhân vật. Đó là một sự thay đổi căn bản trong tiêu chí đánh giá tài năng, và tôi cho rằng nó sẽ ảnh hưởng tới cách các học viện đào tạo tuyển thủ trẻ trong vài năm tới.

Mỗi lần vấp ngã trên đường chạy, tôi lại nghe thấy một nhịp tim khác bắt nhịp cùng mình.

Điều đáng suy ngẫm

Có một điều tôi học được sau mười lăm năm đứng ở những góc khuất của các sự kiện thể thao lớn: sức mạnh thật sự của một hệ thống không nằm ở số lượng thành phần của nó, mà ở cách nó khiến con người phải tìm đến nhau.

Marvel Rivals có 106 cặp ghép. Con số ấy có thể gây choáng, có thể khiến người mới bỏ cuộc, có thể khiến nhà phát triển kiệt sức trong việc cân chỉnh. Nhưng nó cũng là một tuyên ngôn. Nó nói rằng không ai thắng một mình, rằng một nửa sức mạnh của bạn được quyết định bởi việc bạn có tìm được người đứng cạnh đúng cách hay không.

Tôi không biết liệu hệ thống này có trở thành nền tảng cho một bộ môn thể thao điện tử bền vững, hay chỉ là một cơ chế giữ chân người chơi khéo léo của một game dịch vụ sống. Nhưng tôi biết rằng, vào một buổi tối tháng Chín, tôi đã ngồi trước hai màn hình và tự hỏi một câu hỏi mà thể thao chưa bao giờ ngừng hỏi: đi cùng nhau được bao xa.

Sân điền kinh và sân cỏ không xa nhau, chỉ là ít người chịu chạy hết một vòng để thấy.