Ba trận 5-0 không một cú chạm: Bộ ba karate kata Việt Nam và tấm HCV lịch sử tại Asiad 20

Ba lá cờ trắng, ba lần giơ lên, ba trận đấu khép lại với cùng một tỷ số 5-0. Tại Asiad 20 diễn ra ở Nhật Bản, đội karate nữ nội dung kata đồng đội của Việt Nam gồm Bùi Ngọc Nhi, Hoàng Thị Thu Uyên và Nguyễn Ngọc Trâm đã hạ Nepal ở tứ kết, vượt Đài Bắc Trung Hoa ở bán kết và đánh bại Iran ở chung kết. Không có cú đấm nào tung ra, không có cú đá nào trúng đích, nhưng chiến thắng lại mang phong thái của một đòn kết liễu lạnh lùng. Với người quen xem những trận đối kháng đẫm mồ hôi, một trận võ thuật không va chạm có thể gây khó hiểu. Với tôi, người đã ngồi hàng chục năm trước micro phân tích thể thao, đây là phiên bản thuần khiết nhất của võ thuật: ba con người di chuyển như một khối thống nhất, và năm giám khảo không ai cần do dự để chọn họ.

Kata đồng đội khác hẳn kumite. Đó là môn biểu diễn quyền, nơi ba vận động viên cùng thực hiện một bài quyền, và giám khảo đánh giá dựa trên kỹ thuật, sức mạnh, nhịp điệu và độ đồng bộ. Trong hệ thống chấm điểm của Liên đoàn Karate thế giới (WKF), mỗi giám khảo giơ cờ đỏ hoặc cờ trắng để chọn người thắng. Kết quả 5-0 nghĩa là cả năm giám khảo đều chọn Việt Nam; không ai đặt một phiếu nghi ngờ nào về phía đối thủ. Điều đó đáng chú ý, bởi Iran là một thế lực karate thực thụ tại châu Á, từng nhiều lần ghi dấu ở các giải đấu khu vực. Một đội tuyển giàu truyền thống như Iran hiếm khi bị loại khỏi cuộc chơi mà không có một lá phiếu nào bảo vệ.

Asiad 20 chứng kiến một ngày 22/9 nhiều cung bậc cảm xúc với Đoàn Thể thao Việt Nam. Karate mở tài khoản HCV đầu tiên cho đoàn, wushu mang về thêm HCĐ, trong khi bơi lội không có huy chương và bắn súng rơi vào tình huống trớ trêu: cặp đôi súng trường hơi 10m hỗn hợp đã đủ điểm vào chung kết nhưng bất ngờ bị loại vì vi phạm quy định về trang phục. Giữa những tiếc nuối ấy, tấm HCV karate trở thành điểm tựa tinh thần cho cả đoàn, và với người viết, nó còn là một câu chuyện chiến thuật đáng suy ngẫm.

Chiến thắng 5-0 trong kata có một giá trị riêng mà người ngoài khó nhận ra. Trong một trận đấu 3-2, giám khảo vẫn chia rẽ, và huấn luyện viên thua cuộc có thể tìm thấy một lý do để phản bác. Nhưng khi cả năm giám khảo cùng chọn một đội, sự chia rẽ biến mất. Điều đó cho thấy màn trình diễn vượt trội ở tất cả các tiêu chí chấm điểm, từ độ khó của bài quyền đến cách ba vận động viên khớp từng nhịp thở. Trong một môn thể thao mà phán quyết dựa trên cảm nhận của con người, sự đồng thuận tuyệt đối là thứ hiếm hoi hơn mọi kỷ lục.

Nói về độ khó: bài quyền trong kata đồng đội không được chọn một cách ngẫu hứng. Mỗi bài có mức độ phức tạp riêng, và việc chọn bài quyền vừa đủ rủi ro để gây ấn tượng với giám khảo, vừa đủ kiểm soát để ba người không lệch pha, là một bài toán chiến thuật. Một đội chọn bài an toàn sẽ khó lòng giành chiến thắng thuyết phục trước đối thủ mạnh; một đội chọn bài quá khó có thể sụp đổ ngay giữa sân khấu. Việt Nam đã cân bằng được hai thái cực ấy trong cả ba trận đấu, và đó là dấu hiệu của một ban huấn luyện đọc trận đấu rất tốt.

Sự đồng bộ của ba vận động viên không thể giả tạo. Muốn ba người hạ chân cùng một thời điểm, xoay người cùng một tốc độ và giữ ánh mắt cùng một hướng, họ phải tập luyện đến mức không cần nghĩ. Trong kata đồng đội, người yếu nhất quyết định trần rủi ro của cả đội. Nếu một thành viên không đủ sức bật ở phần cuối bài, toàn đội phải chọn bài dễ hơn. Việc Việt Nam thắng cả ba trận với cùng một tỷ số tuyệt đối gợi ý rằng cả ba vận động viên đều đạt đến một chuẩn kỹ thuật rất đồng đều. Ba người thở cùng một nhịp, hạ chân cùng một khoảnh khắc, bật người cùng một lực.

Tâm lý cũng là một lớp chiến thuật. Ba trận diễn ra trong cùng một ngày, mỗi trận cách nhau vài giờ, và sức ép tăng dần khi đối thủ mạnh dần lên. Trận chung kết với Iran, tấm HCV đầu tiên của đoàn nằm trong tầm tay, sự nôn nóng có thể phá hỏng mọi thứ. Thế nhưng ba vận động viên vẫn giữ được nhịp đồng bộ ở những phút quyết định. Điều đó không đến từ tài năng bẩm sinh, mà đến từ hàng nghìn lần lặp lại trong phòng tập, nơi không có khán giả và cũng không có cờ.

Tôi đã theo dõi nhiều thế hệ vận động viên karate Việt Nam trong suốt sự nghiệp bình luận thể thao của mình. Có một quy luật tôi thấy ở mọi môn võ thuật trình diễn: các đội tuyển vô địch bằng sự chính xác hiếm khi bắt đầu từ một thiên tài, chúng bắt đầu từ hệ thống. Hệ thống đào tạo phát hiện tài năng, thiết kế giáo trình, chăm sóc thể lực và tâm lý, rồi lặp lại quy trình đó qua nhiều năm. Bộ ba Bùi Ngọc Nhi, Hoàng Thị Thu Uyên và Nguyễn Ngọc Trâm chính là sản phẩm của một quy trình như vậy. Karate Việt Nam hôm nay khiến tôi nhớ lại câu tôi từng viết cho một đội bóng khác: Đan Mạch không phải phép màu, họ là bài toán của nỗi đau được giải theo cách không ai ngờ. Ở đây, tấm HCV này cũng vậy, nó là bài toán của sự lặp lại được giải bằng kỷ luật.

Bên cạnh tấm HCV karate, wushu cũng mang về một HCĐ, dù nội dung cụ thể chưa được nêu rõ. Với người làm chuyên môn, tín hiệu này quan trọng không kém: võ thuật Việt Nam có chiều sâu ở nhiều hệ phái, chứ không dồn toàn lực vào một môn duy nhất. HCĐ wushu nhắc rằng sự chuẩn bị cho Asiad không phải canh bạc một mũi tên, mà là một rổ vũ khí.

Ở chiều ngược lại, bắn súng đem đến bài học về quy định. Một cặp đôi đủ điểm vào chung kết bị loại chỉ vì trang phục không đạt tiêu chuẩn. Với người ngoài, đó là một chi tiết nhỏ; với vận động viên đỉnh cao, trang phục là một phần của quy trình, và quy trình ấy không có ngoại lệ. Điều này vượt ra ngoài phạm vi bắn súng, nó là lời nhắc cho mọi đội tuyển: ở đấu trường lớn, chiến thắng không nằm chỉ trong kỹ năng, mà nằm trong từng chi tiết được kiểm soát.

Có thể tôi đang gán quá nhiều ý nghĩa cho một buổi chiều tháng 9. Bốc thăm may mắn đưa Nepal, rồi Đài Bắc Trung Hoa, rồi Iran vào nhánh đấu của Việt Nam; một trận bán kết đảo ngược có thể thay đổi cục diện. Cũng có thể hệ thống chấm điểm bằng cờ, với tất cả sự chủ quan của nó, đã tạo ra một kết quả 5-0 tròn trịa hơn mức thực lực. Kata là môn võ mang tính nghệ thuật, và sự đẹp mắt đôi khi làm lu mờ những khiếm khuyết kỹ thuật. Nếu giám khảo bị thuyết phục bởi phong thái hơn là nội lực, tấm HCV này có thể không lặp lại ở kỳ sau.

Người Đức không về nước, họ đã ở nhà từ lâu trước khi giải đấu bắt đầu. Câu nói tôi từng dùng cho một dự đoán gây tranh cãi năm nào giờ lại ám ảnh tôi theo một cách khác: liệu sự chuẩn bị của Việt Nam có thực sự vượt trội, hay chỉ là một ngày mọi thứ đứng về phía họ? Tôi chấp nhận khả năng này. Nhưng tôi cũng tin rằng một đội tuyển có thể tạo ra chuỗi 5-0 liên tiếp trong một ngày không thể dựa vào may mắn kéo dài. Sự ổn định là một dạng bằng chứng.

Câu hỏi lớn nhất sau tấm HCV này không nằm ở việc ai đứng trên bục. Câu hỏi nằm ở việc hệ thống karate Việt Nam có giữ vững được bộ ba ăn ý này đến kỳ đại hội tiếp theo, hay tiếp tục tạo ra những thế hệ có cùng trình độ đồng bộ. Mỗi hot take là một mũi tên bắn vào đêm trước của ngày mai. Tôi tin rằng tấm HCV này mở ra một chu kỳ thành công mới, bởi nó là sản phẩm của một hệ thống, và hệ thống thì không đánh bạc với may mắn.